Massa-uitsterving

Een massa-uitsterving is een geologisch korte periode waarin een groot deel van alle diersoorten verdwijnt. Hoeveel, hangt af van de gebeurtenis; bij de grootste ging het om het merendeel van de zeedieren. Daarna duurde het miljoenen jaren voordat het leven zich had hersteld, met nieuwe soorten in de lege plekken.

Hoe werkt het?

Paleontologen, onderzoekers die het leven in het verleden bestuderen, lezen de uitstervingen af uit fossielen. Gesteente bestaat uit lagen die in miljoenen jaren op elkaar zijn gekomen. Hoe dieper een laag, hoe ouder hij meestal is. Verdwijnen in één laag veel soorten tegelijk, dan wijst dat op een uitsterving.

Vijf gebeurtenissen gelden als de grootste, de Big Five. Ze vonden ongeveer 445, 372, 252, 201 en 66 miljoen jaar geleden plaats. De oorzaken verschillen. Bij de grootste, aan het einde van het Perm, speelden gigantische vulkaanuitbarstingen een rol die het klimaat en de oceanen veranderden. Bij de laatste, aan het einde van het Krijt, verdwenen onder meer de dinosaurussen na een meteorietinslag, versterkt door vulkanisme.

Een lastige vraag is hoe snel zo'n uitsterving verliep. Was het een plotselinge ramp of een geleidelijke achteruitgang over een lange tijd? Fossielen geven maar een grof beeld, omdat lagen ontbreken of verschillend dik zijn.

Waarom het ertoe doet

Uitstervingen laten zien hoe het leven reageert op grote veranderingen, en hoe het daarna herstelt. Daarom vergelijken onderzoekers ze met klimaat en met de zuurstof in de oceanen.

AI helpt om het beeld scherper te krijgen. Een Chinees team trainde een model op bijna vier miljoen fossielen, en dat wijst erop dat drie van de vijf grote uitstervingsgolven geleidelijker verliepen dan gedacht (link). Andere paleontologen zijn voorzichtiger. Het model moet nu worden vergeleken met nauwkeurige metingen op afzonderlijke plekken.