Woordenlijst

agent zie AI-agent

AGI

AGI (artificial general intelligence) is AI die op het niveau van een mens veel verschillende denktaken kan uitvoeren, in plaats van één vaste taak. Er is geen vaste afspraak over wanneer iets AGI heet.

7 artikelen

AI-agent

Een AI-agent is een AI-programma dat zelf taken uitvoert: het zoekt iets op, schrijft code, bedient een computer of werkt een lange reeks stappen af, zonder dat een mens elke stap aanwijst.

64 artikelen

AI-veiligheid

AI-veiligheid gaat over het zorgen dat AI-systemen doen wat bedoeld is, geen schade aanrichten en niet voor kwaad worden gebruikt. Het gaat om de techniek, de regels en de controle erachter.

21 artikelen

Alzheimer

Alzheimer is een hersenziekte waarbij hersencellen geleidelijk afsterven. Daardoor nemen geheugen en denkvermogen af. Onderzoekers zoeken naar de oorzaken en naar manieren om de ziekte te vertragen.

9 artikelen

Aminozuur

Aminozuren zijn de kleine bouwstenen waaruit eiwitten bestaan. Het lichaam gebruikt er twintig soorten voor. De volgorde waarin ze aan elkaar zitten, bepaalt welk eiwit er ontstaat.

4 artikelen

Antibioticaresistentie

Antibioticaresistentie betekent dat bacteriën zich zo hebben aangepast dat een antibioticum hen niet meer kan stoppen. Daardoor worden infecties lastiger te behandelen en zoeken onderzoekers nieuwe middelen.

2 artikelen

Antimaterie

Antimaterie is het spiegelbeeld van gewone materie. Komen die twee elkaar tegen, dan verdwijnen ze allebei in een flits energie.

1 artikel

Benchmark

Een benchmark is een vaste toets waarmee je AI-modellen met elkaar vergelijkt. Elk model maakt dezelfde opgaven, en de score laat zien wat het wel en nog niet kan.

30 artikelen

blockchain

Een blockchain is een openbaar grootboek waarin transacties in blokken worden vastgelegd, aan elkaar geschakeld en door veel computers tegelijk bijgehouden. Achteraf aanpassen is bijna onmogelijk. Cryptomunten draaien erop.

2 artikelen

Chip

Een chip is een klein stukje silicium met miljarden schakelaartjes, de transistors, waarop een computer rekent en onthoudt. AI-chips zijn gebouwd om de enorme hoeveelheid rekenwerk van AI-modellen snel te doen.

64 artikelen

Connectoom

Een connectoom is het complete bedradingsschema van een brein: een kaart van alle hersencellen en alle verbindingen ertussen. Onderzoekers gebruiken het om te begrijpen hoe een brein is opgebouwd.

2 artikelen

Contrastief leren

Contrastief leren is een trainmethode waarbij een AI-model paren te zien krijgt die wel of niet bij elkaar horen, zoals een plaatje met de juiste of een verkeerde beschrijving. Zo leert het wat bij elkaar hoort.

1 artikel

CRISPR

CRISPR is een techniek waarmee onderzoekers op een gekozen plek in het DNA kunnen knippen of het erfelijk materiaal heel precies kunnen aanpassen. Het is afgekeken van een afweermechanisme van bacteriën.

4 artikelen

Datacenter

Een datacenter is een groot gebouw vol servers: krachtige computers die dag en nacht rekenen en gegevens bewaren. AI-modellen worden er getraind en draaien er, als je een chatbot iets vraagt.

34 artikelen

De novo-eiwitontwerp

Bij de novo-eiwitontwerp bedenken onderzoekers een eiwit dat in de natuur niet voorkomt, geheel nieuw en voor een gekozen taak. Steeds vaker doen AI-modellen een groot deel van dat ontwerpwerk.

Digitale tweeling

Een digitale tweeling is een virtuele kopie van een echt ding, zoals een machine, fabriek of reactor, waarmee je kunt oefenen en voorspellen zonder het echte ding te gebruiken.

7 artikelen

Eiwit

Eiwitten zijn de werkpaarden van het lichaam: moleculen die bouwen, vervoeren, signalen doorgeven en reacties versnellen. Ze bestaan uit ketens van aminozuren die zich tot een vaste vorm vouwen.

28 artikelen

Eiwitvouwing

Eiwitvouwing is het proces waarbij een keten van aminozuren zich opvouwt tot een driedimensionale vorm. Die vorm bepaalt wat het eiwit kan. AI kan die vorm tegenwoordig vaak goed voorspellen.

Formele verificatie

Bij formele verificatie bewijst een computer met wiskundige logica dat software of regels aan een afspraak voldoen, voor alle mogelijke situaties. Gewoon testen probeert maar een deel van die situaties uit.

2 artikelen

Fotonisch kristal

Een fotonisch kristal is een materiaal met een regelmatig patroon van piepkleine gaatjes of lagen die bepalen hoe licht erdoorheen gaat. Zo kun je licht afremmen, opsluiten of sturen.

Fourier-limiet

De Fourier-limiet is de natuurkundige grens aan hoe zuiver de kleur van uitgezonden licht kan zijn. Hoe langer een molecuul of atoom zijn energie vasthoudt, hoe scherper die kleur.

Gentherapie

Bij gentherapie wordt het erfelijk materiaal van cellen aangepast of aangevuld om een ziekte aan te pakken bij de oorzaak. Het is een groot onderzoeksterrein, met enkele behandelingen die al zijn goedgekeurd.

6 artikelen

glasvezel

Een glasvezel is een haardunne draad van glas waar licht doorheen reist. Zo verstuur je gegevens razendsnel over lange afstanden, tot onder de oceaan toe.

7 artikelen

gluonen

Gluonen zijn de deeltjes die quarks aan elkaar plakken. Ze dragen de sterke kernkracht en houden zo onder meer protonen en neutronen bij elkaar.

1 artikel

Hersenimplantaat

Een hersenimplantaat is een klein apparaat dat in of op de hersenen wordt geplaatst. Het kan hersensignalen meten, of de hersenen juist prikkelen. Zo kan het bijvoorbeeld mensen helpen met communiceren of klachten verminderen.

8 artikelen

Humanoïde robot

Een humanoïde robot is een robot met een mensachtig lichaam: een romp, twee armen en meestal twee benen. Zo past hij in een wereld die voor mensen is gebouwd, van trappen tot gereedschap.

17 artikelen

Immuuntherapie

Immuuntherapie is een behandeling die het eigen afweersysteem inzet of bijstuurt om een ziekte te bestrijden, vooral kanker. Voorbeelden zijn middelen die afweercellen weer aanzetten, aangepaste afweercellen en vaccins op maat.

5 artikelen

Kanker

Kanker is een verzamelnaam voor ziekten waarbij cellen ongeremd gaan groeien en gezond weefsel kunnen verdringen of ergens anders in het lichaam uitzaaien. Er zijn honderden soorten, elk met een eigen aanpak.

8 artikelen

Kernenergie

Kernenergie is stroom uit de warmte die vrijkomt als atoomkernen van uranium splijten. Het levert dag en nacht stroom zonder CO2-uitstoot, ook voor AI-datacenters.

6 artikelen

Kernfusie

Kernfusie is het samensmelten van lichte atoomkernen, zoals in de zon. Daarbij komt veel energie vrij. Onderzoekers werken aan fusiecentrales die er stroom mee maken.

8 artikelen

Kwantiseren

Kwantiseren is het afronden van de getallen waarin een AI-model zijn kennis opslaat, zodat het model veel minder ruimte inneemt en op kleinere computers past. Het kost wat nauwkeurigheid.

1 artikel

Langzaam licht

Langzaam licht is licht dat in een speciaal materiaal of patroon veel trager vooruitkomt dan normaal. Daardoor kunnen onderdelen op een chip korter en zuiniger worden.

Lean

Lean is een programmeertaal en hulpprogramma voor wiskundige bewijzen. Elke definitie en elke stap staat zo precies opgeschreven dat de computer kan nagaan of het bewijs klopt.

9 artikelen

Logische qubit

Een logische qubit is één betrouwbare qubit die uit veel losse qubits is opgebouwd. Samen vangen ze elkaars fouten op, zodat een quantumcomputer langer kan rekenen.

12 artikelen

Lokale AI

Lokale AI is een AI-model dat op je eigen computer of telefoon draait, in plaats van op de servers van een bedrijf. Je gegevens blijven bij jou en het werkt vaak ook zonder internet.

11 artikelen

Machine learning

Machine learning is een manier om computers te laten leren van voorbeelden in plaats van van vaste regels. Een model zoekt zelf patronen in veel gegevens en gebruikt die voor nieuwe gevallen.

48 artikelen

Massa-uitsterving

Een massa-uitsterving is een periode waarin in korte tijd een groot deel van alle soorten op aarde verdwijnt. Paleontologen onderscheiden vijf grote uitstervingsgolven, de Big Five, de laatste 66 miljoen jaar geleden.

1 artikel

Mixture of experts

Een mixture of experts is een AI-model dat is opgebouwd als een team van specialisten. Voor elk stukje tekst kiest het alleen de experts die ervoor nodig zijn, wat rekenwerk bespaart.

5 artikelen

Modulator

Een modulator zet gegevens om in licht door een lichtstraal razendsnel feller en zwakker te maken. Het is de lichtschakelaar waarmee een chip data over glasvezel verstuurt.

1 artikel

Neutrino

Een neutrino is een piepklein deeltje dat bijna niets weegt en nauwelijks met andere materie reageert. Elke seconde vliegen er miljarden dwars door je heen.

1 artikel

Open source en open gewichten

Open source betekent dat de bouwtekening van software openbaar is en je hem vrij mag gebruiken. Bij een open AI-model zijn de gewichten, de getallen waarin het zijn kennis bewaart, te downloaden.

44 artikelen

Organoïde

Een organoïde is een piepklein, in het lab gekweekt stukje weefsel dat op een echt orgaan lijkt. Het groeit uit stamcellen en laat onderzoekers bestuderen hoe organen werken, zonder dat dat in een mens of dier hoeft.

4 artikelen

Perturb-seq

Perturb-seq is een onderzoeksmethode waarmee onderzoekers van veel cellen tegelijk kunnen meten wat er gebeurt als één gen wordt uitgeschakeld. Zo ontstaat een kaart van welk gen welke andere genen aanstuurt.

1 artikel

Protease

Een protease is een enzym dat andere eiwitten doorknipt. Het lichaam gebruikt proteasen onder meer voor de vertering en om signalen aan of uit te zetten. Je kunt ze zien als moleculaire scharen.

1 artikel

Quantumcomputer

Een quantumcomputer rekent met qubits, die meerdere toestanden tegelijk kunnen hebben. Hij kan daardoor sommige problemen veel sneller oplossen dan een gewone computer.

18 artikelen

Quantumfoutcorrectie

Quantumfoutcorrectie is de techniek waarmee een quantumcomputer zijn eigen fouten opspoort en herstelt terwijl hij rekent. Veel qubits werken samen als één betrouwbare qubit.

11 artikelen

quarks

Quarks zijn de kleinste bouwstenen van protonen en neutronen. Ze komen nooit alleen voor en worden bij elkaar gehouden door gluonen.

1 artikel

Qubit

Een qubit is de rekeneenheid van een quantumcomputer. Anders dan een gewone bit kan hij meerdere toestanden tegelijk hebben, maar hij is ook heel gevoelig voor storing.

14 artikelen

Singulariteit

Stamcel

Een stamcel is een cel die zich kan blijven delen en kan uitgroeien tot andere soorten cellen, zoals huid-, bloed- of zenuwcellen. Daarom zijn stamcellen belangrijk voor onderzoek naar herstel van weefsel.

9 artikelen

Supercomputer

Een supercomputer is een enorm krachtig systeem van duizenden of tienduizenden aan elkaar gekoppelde processors, gebouwd voor zwaar rekenwerk zoals weersverwachtingen en simulaties. Steeds vaker draait er ook AI op.

5 artikelen

Taalmodel

Een taalmodel is een AI-model dat getraind is op enorme hoeveelheden tekst en daardoor tekst kan begrijpen, schrijven en vertalen. De chatbots die je kent, draaien op een taalmodel.

56 artikelen

Tokens

Tokens zijn de stukjes tekst waarin een taalmodel leest en schrijft: vaak een kort woord of een deel van een woord. Snelheid, kosten en geheugen van AI worden in tokens gemeten.

23 artikelen

Transmissie-elektronenmicroscoop

Een transmissie-elektronenmicroscoop schiet elektronen door een flinterdun monster en maakt zo beelden waarop je zelfs rijen atomen kunt zien. Hij wordt veel gebruikt voor chips en materialen.

1 artikel

Triboëlektrische nanogenerator

Een triboëlektrische nanogenerator zet kleine bewegingen om in elektriciteit, net als een ballon die je langs je haar wrijft. Hij kan zo een sensor zijn die zelf zijn signaal opwekt.

1 artikel

Waterstof

Waterstof is het lichtste element en een schone brandstof: als het verbrandt of in een brandstofcel wordt gebruikt, blijft er alleen water over. Het wordt vaak gemaakt door water te splitsen.

7 artikelen

Zelfverbeterende AI

Zelfverbeterende AI is AI die helpt om zichzelf of de software eromheen beter te maken, bijvoorbeeld door experimenten te ontwerpen en code te verbeteren. Het idee is dat vooruitgang daardoor kan versnellen.

7 artikelen

Zonnecel

Een zonnecel zet zonlicht direct om in elektriciteit. Onderzoekers werken aan cellen die meer licht omzetten, langer meegaan en bijvoorbeeld buigzaam zijn.

12 artikelen