Dagelijks sporten houdt het hart van astronauten klaar voor Mars
Het hart van astronauten krimpt in de eerste weken in de ruimte iets, maar met dagelijkse training herstelt het tijdens een verblijf van een half jaar. Na terugkeer kon het een nagebootste Marszwaartekracht prima aan, melden Amerikaanse onderzoekers.
Een reis naar Mars duurt ongeveer een half jaar. Al die tijd zweven de astronauten gewichtloos door hun ruimteschip. Dat is zwaar voor het lichaam, ook voor het hart. Zonder zwaartekracht hoeft het hart minder hard te werken om bloed rond te pompen, en een spier die minder werk doet, wordt kleiner. Bij eerdere ruimtereizen werden astronauten na terugkeer vaak duizelig of licht in het hoofd als ze opstonden. Hun bloeddruk zakte dan plotseling weg.
Voor een Marsmissie is dat een serieus probleem. Na de landing op Mars staat er geen medisch team klaar: de bemanning moet meteen zelf aan het werk. Amerikaanse onderzoekers laten nu zien dat dagelijks sporten het hart goed beschermt. Hun studie verscheen in september 2026 in het vakblad Circulation van de American Heart Association.
Echo's van het hart, gemaakt in de ruimte
Aan het onderzoek deden 14 astronauten mee, negen mannen en vijf vrouwen; de gegevens van 13 van hen kwamen in de eindanalyse. Ze verbleven allemaal ongeveer zes maanden in het internationale ruimtestation ISS. Dat is ongeveer zo lang als een vlucht naar Mars.
De onderzoekers bekeken het hart met echografie: een scan met geluidsgolven, zoals bij een zwangerschapsecho. Een MRI-scan, waarmee eerder onderzoek werd gedaan, kan in de ruimte niet. Echografie wel. De astronauten maakten de scans bij elkaar, na ongeveer 14, 30, 75 en 135 dagen in de ruimte en nog eens kort voor de landing. Op aarde keken de onderzoekers live mee en gaven aanwijzingen. Hoofdonderzoeker James Thomas van Northwestern University vertelt dat hij daarvoor vaak midden in de nacht achter het scherm zat.
Ondertussen trainden de astronauten elke dag, met een mix van duurtraining en krachttraining. Dat vaste sportprogramma hoort bij het gewone dagritme in het ISS.
Eerst iets kleiner, daarna herstel
In de eerste twee weken veranderde het hart bij alle astronauten. Het kromp een beetje en vulde zich minder met bloed, waardoor het per slag minder bloed rondpompte. Volgens onderzoeker Benjamin Levine van UT Southwestern Medical Center komt dat ook doordat astronauten in die eerste dagen vaak ruimteziek zijn en het druk hebben, zodat ze minder sporten.
Daarna ging het de goede kant op. Naarmate de missie vorderde, groeiden de waarden weer terug naar het niveau van voor de vlucht.
Een kantelbed als Mars
De echte test kwam na de landing. Mars heeft ongeveer een derde van de zwaartekracht van de aarde. Dat kun je op aarde nabootsen met een kantelbed. Ligt iemand plat, dan werkt de zwaartekracht dwars door het lichaam en hoeft het hart het bloed niet omhoog te pompen. Zet je het bed rechtop, dan trekt de volle zwaartekracht het bloed naar de benen. Kantel je het bed 22 graden, dan trekt er ongeveer evenveel aan het bloed als op Mars.
Binnen een dag na de landing kregen de astronauten zo'n kanteltest. Bij geen van hen raakte het hart meer onder druk dan vóór de reis bij gewoon rechtop zitten op aarde, zegt Levine. Volgens de onderzoekers is dit het eerste onderzoek dat kijkt hoe het hart na een lang verblijf zonder zwaartekracht reageert op Marszwaartekracht. Thomas zegt dat er nu reden is om te denken dat mensen naar Mars kunnen reizen en daar aan het werk kunnen.
Wat er nog moet gebeuren
De groep astronauten is klein, zoals bij ruimteonderzoek bijna altijd het geval is. En een kantelbed is een goede nabootsing, maar nog geen echte planeet. Op Mars blijven astronauten bovendien veel langer dan een dag in die lagere zwaartekracht, en een terugreis volgt pas later. Vervolgonderzoek bij langere missies moet laten zien hoe het hart zich over al die maanden houdt.
De resultaten helpen ook mensen op aarde. Levine behandelt patiënten die duizelig worden of flauwvallen bij het opstaan, bijvoorbeeld door het syndroom POTS. Zijn team liet al eerder zien dat een vergelijkbaar programma van duur- en krachttraining hun klachten kan verminderen. Ook WATTBA schreef eerder over hoe sporten verouderde spieren helpt herstellen.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Een reis naar Mars is een van de grote doelen van deze eeuw, en dit onderzoek haalt een belangrijk medisch obstakel een flink stuk weg: het hart kan het aan, als astronauten maar blijven trainen. Dat is goed nieuws voor iedereen die droomt van mensen op een andere planeet.
AI kan hier de volgende stap helpen zetten. Bij dit onderzoek keken specialisten op aarde live mee met elke scan. Op weg naar Mars kan dat niet meer: een radiosignaal doet er tot ruim twintig minuten over. Een AI-model dat echo's van het hart kan lezen, kan de bemanning dan zelf begeleiden bij het scannen en meteen zien of het trainingsprogramma moet worden aangepast. Zo wordt de kennis van een hartspecialist een vast onderdeel van de bemanning.
