Brandweer in Alaska blust bosbranden om bevroren bodem en koolstof te beschermen
In het noorden van Alaska en Canada proberen onderzoekers en brandweer bosbranden te stoppen voordat ze de eeuwig bevroren bodem laten ontdooien. Zo blijft veel koolstof in de grond. Nieuwe satellieten en kaarten moeten helpen; hoe goed het werkt, wordt nu onderzocht.
In het hoge noorden ligt een enorme voorraad koolstof onder de grond. Het zit in permafrost: bodem die al duizenden jaren bevroren is. Permafrost ligt onder ongeveer 15 procent van het land op het noordelijk halfrond en bevat ongeveer twee keer zoveel koolstof als er nu in de lucht zit. Zolang de grond bevroren blijft, blijft die koolstof netjes opgeborgen, net als eten in een vriezer.
Bosbranden zetten die vriezer open. Een brand verbrandt de dikke laag mos en strooisel die de grond isoleert. Daarna ontdooit de bodem dieper. Oude plantenresten gaan rotten en geven broeikasgassen af. Dat maakt het warmer, en een warmer klimaat geeft weer meer branden. Onderzoekers in Alaska en Canada willen die kringloop doorbreken, met een opvallend middel: gerichter blussen.
Branden worden groter en vaker
Het hoge noorden warmt tot vier keer sneller op dan het gemiddelde op aarde. De uitstoot van bosbranden in de noordelijke bossen is sinds 2001 bijna verdrievoudigd. De Canadese branden van 2023 brachten zelfs meer koolstof in de lucht dan alle fossiele brandstoffen die Canada dat jaar verbruikte, zo bleek uit onderzoek in Nature.
Hoe groot het effect op de bodem is, zagen onderzoekers bij een brand in 2021 bij Fairbanks in Alaska. Op plekken die niet waren afgebrand, begon de bevroren grond op ongeveer 30 centimeter diepte. In het afgebrande gebied lag die grens minstens drie keer zo diep.
Blussen om de koolstof
In het natuurgebied Yukon Flats in Alaska loopt een proef. Daar is een gebied van ongeveer 6.500 vierkante kilometer aangewezen waar de brandweer niet alleen blust om mensen en huizen te beschermen, maar ook om de koolstof in de bodem. Onder dat gebied ligt yedoma: zeer oude, ijsrijke permafrost uit de laatste ijstijd, die extra veel koolstof bevat. Bedreigt een brand die grond, dan proberen ploegen hem te blussen, als er genoeg mensen en materieel zijn en de kans groot is dat de brand binnen drie dagen onder controle is.
Het idee komt mede van het Woodwell Climate Research Center, een Amerikaans klimaatinstituut. Volgens eerder onderzoek van Woodwell kost brandbestrijding in Alaska ongeveer 13 dollar per ton CO2 die niet in de lucht komt. Dat is vergelijkbaar met of goedkoper dan andere manieren om uitstoot te verminderen, zoals wind- en zonne-energie.
Woodwell werkt volgens MIT Technology Review nu met de Canadese University of Victoria en het Alaska Venture Fund aan een groter programma, North Fire. Daarin horen ook proeven met kleine, gecontroleerde vuren door inheemse gemeenschappen. Zulke vuren, die oorspronkelijke bewoners al duizenden jaren aanleggen, halen droog brandbaar materiaal weg voordat er een grote brand komt. De Council of Athabascan Tribal Governments wil volgend voorjaar zulke vuren aanleggen bij het dorp Fort Yukon.
Satellieten die kleine brandjes zien
Hoe eerder een brand wordt ontdekt, hoe makkelijker hij te blussen is. Daarom komen er satellieten die branden vanuit de ruimte opsporen. In juli 2026 gingen de eerste drie werkende satellieten van FireSat de ruimte in, een project van de Earth Fire Alliance met onder meer Google. Ze kunnen een brandje van 5 bij 5 meter zien, ook door rook en wolken heen. Er moeten er uiteindelijk meer dan vijftig komen. Het Duitse bedrijf OroraTech heeft al zo'n twintig van zulke satellieten in de ruimte, en Canada wil vanaf 2029 een eigen systeem.
Daarnaast maken Woodwell en partners kaarten van Alaska die laten zien waar de kans op brand het grootst is en waar de meeste koolstof in de grond zit. Zo weet de brandweer waar blussen het meeste oplevert.
Wat er nog moet blijken
Of deze aanpak echt een groot verschil maakt, wordt nu onderzocht. Ecoloog Michelle Mack van Northern Arizona University vindt dat er nog te weinig bewijs is dat blussen de branden in het noorden flink kan beperken. Ook kan een brand die nu wordt geblust, extra brandbaar materiaal achterlaten voor een latere, grotere brand. De veiligheid van brandweerlieden gaat altijd voor. Woodwell-onderzoeker Brendan Rogers ziet wel grote kansen: met goed beheer kun je volgens hem de uitkomst van branden veranderen. De proeven in Alaska en Canada moeten dat de komende jaren laten zien.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Het mooie aan dit verhaal is dat het een bekend middel, blussen, op een nieuwe manier inzet: als klimaatbescherming. Met satellieten die elk brandje zien en kaarten die tonen waar de koolstof zit, kan de brandweer slimmer kiezen waar ze heen gaat.
Daar ligt een grote rol voor AI. Een AI-model kan satellietbeelden, weersvoorspellingen, bliksemkaarten en bodemgegevens tegelijk bekijken en binnen minuten aangeven welke beginnende brand het grootste gevaar is voor de bevroren bodem. De Amerikaanse milieuorganisatie EDF werkt al aan zo'n hulpmiddel om branden te rangschikken. Ook kan een taalmodel kennis uit vakgebieden combineren die zelden samenkomen: de bosbouw, de bodemkunde, de satelliettechniek en de eeuwenoude kennis van inheemse volken over vuur. Zo groeit de kans dat we deze enorme koolstofvoorraad in het noorden bevroren houden.
