Japan lanceert ruimtesonde die als eerste grond van een maan van Mars naar de aarde moet halen
De Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA heeft de sonde MMX gelanceerd. Die moet in 2031 minstens 10 gram grond van de Marsmaan Phobos naar de aarde brengen. Dat is nog nooit gedaan, en het kan verklaren hoe de manen van Mars zijn ontstaan.
Japan is op weg naar Mars. Op 20 oktober om 04.41 uur Japanse tijd (19 oktober 21.41 uur Nederlandse tijd) vertrok een H3-raket van het lanceerterrein Tanegashima in het zuiden van Japan. Aan boord: de ruimtesonde MMX, kort voor Martian Moons eXploration. Ruim 71 minuten na de start bevestigde de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA dat de sonde netjes was losgekomen van de raket en op koers lag.
Het doel is bijzonder: MMX moet grond ophalen van Phobos, de grootste maan van Mars, en die naar de aarde brengen. Dat is nog nooit eerder gedaan bij een maan van Mars.
Twee raadselachtige maantjes
Mars heeft twee kleine manen, Phobos en Deimos. Ze lijken in niets op onze eigen ronde maan. Phobos is een grillig, aardappelvormig rotsblok van ongeveer 22 kilometer doorsnee, Deimos is nog kleiner. Hoe ze zijn ontstaan, weet niemand zeker. Misschien zijn het planetoïden die ooit door Mars zijn ingevangen. Of misschien zijn ze gevormd uit puin dat de ruimte in vloog toen er lang geleden iets groots op de jonge Mars insloeg.
Die twee verklaringen leiden tot een andere samenstelling van het gesteente. Een stukje echte Phobos-grond in een laboratorium op aarde kan het antwoord dus geven. Het vertelt bovendien meer over hoe planeten als Mars en de aarde zijn ontstaan.
Zo gaat het in zijn werk
Volgens de planning komt MMX ongeveer een jaar na de lancering bij Mars aan. Daarna blijft de sonde ongeveer drie jaar in de buurt van Phobos om de maan in kaart te brengen. Ook Deimos en het klimaat van Mars worden bekeken.
Eerst gaat er een klein karretje naar beneden: IDEFIX, een rover van ongeveer 25 kilo, gebouwd door de Franse en Duitse ruimtevaartorganisaties CNES en DLR. Op Phobos is de zwaartekracht zo zwak dat de rover daar maar zo zwaar is als een paar suikerklontjes. IDEFIX bekijkt de bodem van dichtbij en test hoe je op zo'n maantje rijdt.
Daarna landt de sonde zelf. Met een buis haalt hij grond tot 2 centimeter diep naar boven, en met een stoot gas blaast hij los materiaal in een bakje. Het doel is minstens 10 gram. Een capsule moet die in 2031 afleveren in Australië. Van daaruit gaat de grond naar een JAXA-laboratorium bij Tokio, waar onderzoekers van over de hele wereld ermee aan de slag kunnen.
Ervaring met grond uit de ruimte
Japan weet hoe dit moet. De sonde Hayabusa2 bracht in 2020 grond terug van de planetoïde Ryugu. MMX is een internationaal project: naast JAXA werken de Amerikaanse NASA, de Franse CNES, de Duitse DLR en de Europese ruimtevaartorganisatie ESA mee. ESA leverde onder meer communicatieapparatuur en helpt met haar grondstations contact te houden met de sonde.
De reis is lang en een landing op zo'n klein maantje is lastig. De komende maanden vliegt MMX door de ruimte naar Mars, waar de sonde volgens de planning in de zomer van 2027 aankomt.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Grond van een ander hemellichaam terugbrengen is een van de moeilijkste klussen in de ruimtevaart. Dat dit nu ook bij Mars kan, laat zien hoe ver robots en ruimtesondes zijn gekomen. Op honderden miljoenen kilometers afstand kun je een sonde niet live besturen: hij moet veel zelf kunnen, zoals veilig landen op een onbekende bodem.
Daar kan AI in de komende jaren veel aan bijdragen, bijvoorbeeld bij zelfstandig navigeren en landen. Ook bij het onderzoek van de grond zelf kan AI helpen: modellen die kennis uit geologie, scheikunde en sterrenkunde combineren, kunnen verbanden zien die voor één specialist buiten beeld blijven. Over een paar jaar ligt er voor het eerst een stukje Marsmaan op aarde, klaar om zijn geheimen prijs te geven.
