Magnetische hersenbehandeling op het eigen ritme van de patiënt toegelaten tegen PTSS
In de VS is een behandeling tegen PTSS toegelaten die magnetische pulsen afstemt op het eigen hersenritme van de patiënt. In een proef met 158 volwassenen werkte die beter dan een nepbehandeling, zonder ernstige bijwerkingen. Een wetenschappelijke publicatie volgt nog.
Mensen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) hebben in de Verenigde Staten een nieuwe behandeloptie. De Amerikaanse toezichthouder FDA heeft een systeem toegelaten dat de hersenen behandelt met magnetische pulsen, in een tempo dat per patiënt wordt afgestemd op het eigen ritme van zijn of haar hersenen. Het systeem, genaamd MeRT, komt van het Californische bedrijf Wave Neuroscience. Het bedrijf deed het onderzoek samen met Texas A&M University.
In de proef die de toelating onderbouwde, ging de groep met de echte behandeling duidelijk meer vooruit dan de groep die een nepbehandeling kreeg. Twee tot vier maanden na afloop had volgens het bedrijf 68 procent van de echt behandelde deelnemers geen PTSS meer volgens de gangbare criteria.
Waarom er behoefte is aan iets nieuws
PTSS kan ontstaan na een schokkende gebeurtenis, zoals oorlog, een ernstig ongeluk of geweld. Mensen beleven de gebeurtenis steeds opnieuw, slapen slecht, schrikken snel en vermijden alles wat eraan doet denken.
De gebruikelijke behandelingen zijn therapie en medicijnen. Therapie vraagt veel van mensen: ze moeten de nare herinneringen juist onder ogen zien, en een deel stopt daarom voortijdig. In de VS zijn twee medicijnen speciaal voor PTSS goedgekeurd, sertraline en paroxetine, allebei antidepressiva. In een groot onderzoek in de gewone zorg voor Amerikaanse veteranen raakte met dit soort medicijnen ten hoogste 11 procent van de patiënten van de stoornis af.
Magneetpulsen die hersencellen een duwtje geven
MeRT bouwt voort op een bekende techniek: transcraniële magnetische stimulatie, kortweg TMS. Daarbij houdt een behandelaar een spoel tegen het hoofd. Die spoel maakt korte, sterke magneetpulsen. Een snel veranderend magneetveld wekt in de hersencellen eronder een klein stroompje op, zonder dat er iets in het hoofd hoeft. Zo kun je een hersengebied actiever maken. TMS wordt al jaren gebruikt tegen zware depressie en dwangstoornissen.
Bij gewone TMS krijgt iedereen hetzelfde tempo, bijvoorbeeld tien pulsen per seconde. Bij PTSS werkte zo'n vast tempo in onderzoek tot nu toe niet betrouwbaar beter dan een nepbehandeling.
Eerst het eigen ritme meten
Hersenen hebben een eigen ritme. Zit je ontspannen met je ogen dicht, dan gaat de elektrische activiteit in je hersenen ongeveer acht tot dertien keer per seconde op en neer. Dat tempo verschilt van persoon tot persoon.
MeRT meet dat ritme eerst met een EEG: elektroden op het hoofd die de elektrische activiteit van de hersenen opvangen. Tegelijk meet het systeem de hartslag. Een rekenprogramma dat met machine learning is ontwikkeld, een vorm van AI, kiest op basis daarvan voor elke patiënt een eigen tempo tussen acht en dertien pulsen per seconde. Daarna krijgt de patiënt TMS in dat tempo, gericht op het voorste deel van de hersenen, in het midden achter het voorhoofd.
Het idee erachter lijkt op een kind op een schommel. Geef je telkens een duwtje op het moment dat past bij het ritme van de schommel, dan gaat hij met kleine duwtjes steeds hoger. Duw je op willekeurige momenten, dan gebeurt er weinig. Wave Neuroscience gaat ervan uit dat de hersenen op dezelfde manier beter reageren op pulsen in hun eigen tempo. Het bedrijf gebruikt daarbij ook zwakkere pulsen dan bij gewone TMS.
Een behandeling bestaat uit twintig tot vijfentwintig sessies van ongeveer een halfuur, vijf dagen per week. Het systeem is toegelaten als aanvulling: patiënten kunnen het krijgen naast hun bestaande therapie of medicijnen.
Wat de proef liet zien
Aan de proef deden 158 volwassenen met PTSS mee, verspreid over meerdere locaties. 77 van hen kregen de echte behandeling, 81 een nepbehandeling die er hetzelfde uitzag maar geen werkzame pulsen gaf. Deelnemers en onderzoekers wisten niet wie wat kreeg. Van alle deelnemers maakte 84 procent de behandeling af.
De klachten werden op twee manieren gemeten: met een vragenlijst die deelnemers zelf invulden, en in een gesprek met een getrainde behandelaar. Op beide metingen ging de echte groep meer vooruit dan de nepgroep. Op de vragenlijst, met een schaal van 0 tot 80, daalde de score in de echte groep gemiddeld 27 punten. Volgens het nationale PTSS-centrum van de Amerikaanse veteranenzorg merkt een patiënt een daling van 8,5 tot 12,5 punten al duidelijk.
Ook in de nepgroep gingen mensen vooruit, zoals vaak gebeurt in dit soort proeven. Het verschil tussen de echte behandeling en de nepbehandeling is volgens Wave ongeveer even groot als bij de twee goedgekeurde medicijnen in hun eigen proeven, maar dan zonder pillen.
Bij een meting twee tot vier maanden na de behandeling had 68 procent van de echt behandelde groep geen PTSS meer, beoordeeld in het gesprek met de behandelaar. Dat waren er duidelijk meer dan in de nepgroep. De klachten bleven in die periode bovendien verder afnemen. Ernstige bijwerkingen waren er niet; lichtere klachten kwamen in beide groepen ongeveer even vaak voor.
Wave zet die 68 procent naast de 11 procent bij medicijnen in de gewone zorg. Dat zijn wel verschillende onderzoeken, met andere patiënten en een andere opzet, dus de getallen zijn niet één op één te vergelijken.
Niet het eerste apparaat, wel het eerste op maat
MeRT is niet het enige apparaat tegen PTSS in de VS. In 2023 werd Prism toegelaten, software waarmee patiënten zelf leren hun hersenactiviteit te beïnvloeden. In mei 2026 volgde Modius Spero, een hoofdband die thuis de zenuw van het evenwichtsorgaan prikkelt. Volgens Wave is MeRT het eerste systeem dat de stimulatie afstemt op metingen van de eigen hersenen van de patiënt. Het is ook het eerste apparaat tegen PTSS dat is onderbouwd met een proef waarin de echte behandeling tegen een nepbehandeling werd getest, zonder dat iemand wist wie wat kreeg.
Het idee om hersenstimulatie af te stemmen op wat er in iemands eigen hersenen gebeurt, zie je ook in ander onderzoek. Bij de Zwitserse universiteit EPFL bouwden onderzoekers een piepkleine chip die meet hoe hersengebieden samenwerken en precies op het juiste moment een signaal geeft om te stimuleren. Die chip wordt in het hoofd geplaatst en reageert op wat er op dat moment gebeurt; hij is tot nu toe getest op opnames van mensen en bij ratten. MeRT werkt helemaal van buitenaf en stelt het tempo in op basis van een meting in rust, maar mag nu al bij patiënten worden gebruikt.
Wat er nog moet gebeuren
De volledige resultaten moeten nog verschijnen in een wetenschappelijk vakblad, zodat andere onderzoekers ze kunnen beoordelen. De proef was opgezet om het hele systeem te testen. Of het persoonlijke tempo het verschil maakt, of dat TMS met een vast tempo bij deze aanpak net zo goed werkt, moet vervolgonderzoek laten zien.
De toelating geldt voor de VS. Wave Neuroscience en Texas A&M werken eraan om de behandeling door verzekeraars vergoed te krijgen; vanaf 2027 is er een Amerikaanse code waarmee artsen de meting en de berekening kunnen declareren. Het bedrijf denkt dat de aanpak later ook kan helpen bij depressie en angststoornissen.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
De psychische zorg werkt nog grotendeels met vragenlijsten en uitproberen: past een medicijn niet, dan probeer je het volgende. Hier bepaalt een meting van de hersenen zelf hoe de behandeling wordt ingesteld, met een rekenprogramma dat met AI is ontwikkeld. Dat is een stap naar zorg voor het brein die werkt zoals bij veel lichamelijke ziekten: eerst meten, dan gericht behandelen.
De volgende stappen liggen al in het verschiet: aantonen dat het persoonlijke tempo de doorslag geeft, en systemen die tijdens de behandeling blijven meten en bijsturen, zoals de chip van EPFL. Lukt dat, dan kunnen mensen met PTSS en andere psychische aandoeningen straks een behandeling krijgen die echt op hun eigen hersenen is afgestemd.
