Persoonlijk mRNA-vaccin verkleint kans op terugkeer van melanoom met 42 procent
Een vaccin dat per patiënt op maat wordt gemaakt, verkleinde in een grote studie bij 1.137 mensen met melanoom de kans op terugkeer of overlijden met 42 procent, melden Moderna en Merck. De volledige resultaten worden op 24 oktober gepresenteerd.
Melanoom is een gevaarlijke vorm van huidkanker. Ook als een chirurg de tumor helemaal weghaalt, kan de ziekte later terugkomen of uitzaaien naar andere plekken in het lichaam. Daarom krijgen patiënten met een hoog risico na de operatie vaak een jaar lang het middel Keytruda, dat het afweersysteem helpt om kankercellen op te ruimen.
Moderna en Merck hebben nu een vaccin getest dat daar bovenop komt. Het is geen vaccin dat ziekte voorkomt, maar een behandeling die het afweersysteem van de patiënt zelf traint om de kanker te herkennen. Volgens de bedrijven verkleinde de combinatie de kans dat de kanker terugkwam of dat de patiënt overleed met 42 procent, vergeleken met Keytruda alleen. Merck en Moderna maakten de resultaten op 22 oktober 2026 bekend. Ze worden op 24 oktober gepresenteerd op het grote Europese kankercongres ESMO in Madrid en verschijnen in het medische tijdschrift The New England Journal of Medicine.
Een vaccin voor één patiënt
Het vaccin heet intismeran. Elke patiënt krijgt een eigen versie. Eerst wordt het erfelijk materiaal (DNA) van de tumor vergeleken met dat van gezonde cellen. Zo zien de makers welke foutjes alleen in de kankercellen zitten. Het vaccin bevat de bouwinstructies, in de vorm van mRNA, voor tot 34 van die kenmerken. Het werkt met dezelfde techniek als Moderna's coronavaccin: het afweersysteem leert de kenmerken kennen en kan daarna kankercellen herkennen die nog in het lichaam zitten.
De resultaten
Aan de studie deden 1.137 mensen mee bij wie de tumor operatief was verwijderd en bij wie de kanker een hoog risico had om terug te komen. Twee op de drie deelnemers kregen het vaccin plus Keytruda, de anderen een nepvaccin (placebo) plus Keytruda. Het ging om een fase 3-studie: de laatste en grootste stap van onderzoek bij mensen voordat een middel kan worden goedgekeurd.
Na twee jaar was bij 82 procent van de vaccingroep de kanker niet teruggekomen, tegen 70 procent in de groep met alleen Keytruda. Ook de kans op uitzaaiingen naar andere organen of overlijden daalde, met 38 procent: na twee jaar was 88,5 procent van de vaccingroep vrij van zulke uitzaaiingen, tegen 80 procent in de andere groep.
Het effect begint niet meteen. In het eerste halfjaar deden beide groepen het ongeveer even goed. Daarna liep de vaccingroep uit. Dat past bij hoe het werkt: het afweersysteem heeft tijd nodig om de kankercellen te leren herkennen.
Bijwerkingen en vervolgstappen
De bijwerkingen waren meestal mild, zoals koorts, pijn op de prikplek en vermoeidheid. Ernstige bijwerkingen kwamen in beide groepen ongeveer even vaak voor: bij 14 procent van de vaccingroep en 13 procent van de groep met alleen Keytruda.
Of patiënten door het vaccin ook langer leven, is nog niet bekend: daarvoor loopt de studie langer door. De bedrijven zien wel een gunstige trend. Een eerdere, kleinere studie liet een vergelijkbaar effect zien. Dean Li, hoofd onderzoek bij Merck, noemt het de eerste fase 3-studie die bij deze patiënten een duidelijke verbetering laat zien ten opzichte van Keytruda alleen. De beurs reageerde toch teleurgesteld: het aandeel Moderna daalde op de dag van de bekendmaking flink.
De bedrijven zijn in gesprek met de toezichthouders over goedkeuring. Moderna hoopt dat de behandeling in 2027 beschikbaar kan komen. Intussen wordt het vaccin in in totaal negen studies getest, ook bij andere vormen van kanker, zoals longkanker, maagkanker en alvleesklierkanker.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Dit is een belangrijke stap voor geneeskunde op maat: een medicijn dat voor één patiënt wordt ontworpen, werkt in een grote studie met meer dan duizend mensen. Zo'n vaccin maken vraagt veel rekenwerk. Uit duizenden foutjes in het DNA van een tumor moeten de kenmerken worden gekozen waarop het afweersysteem het best reageert. Dat soort keuzes is precies waar slimme software en AI steeds beter in worden. Hoe sneller en goedkoper dat ontwerpen gaat, hoe meer patiënten zo'n persoonlijk vaccin kunnen krijgen. De volgende stap is laten zien dat dit ook bij andere kankersoorten werkt en op grote schaal betaalbaar kan.
