What A Time To Be Alive
Taal kiezen: Nederlands

AI-model GPT-6.2 Astra bewijst wiskundige stelling uit 2006 langs een eigen route

Het nieuwe AI-model GPT-6.2 Astra van OpenAI heeft zelfstandig een bewijs geschreven voor een wiskundige stelling uit 2006, en een computer heeft elke stap gecontroleerd. Halverwege kiest het bewijs een andere route dan het bewijs van toen.

Waterverfillustratie van een grazige heuvel van bovenaf: een oud stenen pad splitst zich; rechts zigzagt het naar een steenman op de top, links loopt een smal pad met brandende lantaarns naar dezelfde top.
Illustratie: twee wegen naar dezelfde top; halverwege koos Astra een eigen route.

Het testbureau vals.ai, dat AI-modellen op moeilijke taken test, meldde dat GPT-6.2 Astra, het zwaarste model dat OpenAI een dag eerder uitbracht, een bewijs heeft geschreven voor een stelling van de wiskundige Agata Smoktunowicz uit 2006. Het bewijs is geschreven in Lean, een programmeertaal waarmee een computer elke logische stap van een bewijs nakijkt. Voor zover vals.ai weet, had nog niemand deze stelling in zo'n controleerbare vorm gezet. Wanneer de proef precies is gedaan, zegt vals.ai niet; het verslag verscheen .

Waar de stelling over gaat

De stelling gaat over algebra's: verzamelingen van wiskundige objecten die je met elkaar kunt optellen en vermenigvuldigen. Neem een paar beginelementen en maak er alle producten mee van hooguit n stuks. Hoe groter n, hoe meer onafhankelijke uitkomsten je krijgt. Hoe snel dat aantal groeit, drukken wiskundigen uit in één getal, de Gelfand-Kirillov-dimensie. Groeit het aantal ongeveer als n in het kwadraat, dan is dat getal 2; groeit het als n tot de derde macht, dan is het 3.

Bij algebra's in het algemeen kan dat getal elke waarde vanaf 2 hebben, ook iets als 2,5. Smoktunowicz bewees dat dat bij een bepaalde soort algebra's met een paar extra eigenschappen niet kan: daar is het getal hooguit 2 of minstens 3, en nooit iets daartussen.

Hoe Astra het aanpakte

Vals.ai test modellen met Autoform-Hard, een reeks van 56 lastige opdrachten die een team van Meta heeft samengesteld. Elke opdracht is een stelling uit wiskundig onderzoek die het model in Lean moet bewijzen. Astra loste er 49 op. GPT-6.2 Sol, het lichtere model van OpenAI, en Claude Fable 5.2 van Anthropic haalden allebei dezelfde 48. De stelling van Smoktunowicz is de enige die alleen Astra lukte.

Astra werkte zonder hulp van mensen in een afgeschermde computeromgeving, met Lean en een grote bibliotheek van al gecontroleerde wiskunde. Het had maximaal drie uur en 200 dollar (ongeveer 180 euro). Het lukte in 94 minuten, voor 21,58 dollar (ongeveer 19,50 euro), met bijna 1.800 regels code.

Na ongeveer drie kwartier leverde Astra een bewijs in dat alleen een eenvoudiger geval helemaal afdekte. De controle keurde het af, en Astra meldde zelf eerlijk dat de taak niet gelukt was. De test laat een model pas opgeven als het 20 dollar heeft uitgegeven. Astra zat op ongeveer 8 dollar en moest dus verder. Na negen minuten nadenken zonder code te schrijven begon het aan een nieuwe aanpak, die 39 minuten later werd goedgekeurd.

Een eigen route

De eerste helft van het bewijs volgt bekende stappen. Daarna gaat Astra een eigen weg. Het gepubliceerde bewijs leunt op drie zware eerdere resultaten die nog niet in de bibliotheek van Lean staan, en Astra gebruikte er geen van. Het bedacht een eigen maat, die het 'capacity' noemde. Die meet hoeveel er bij een stuk van de algebra bijkomt als je het nog eens met de beginelementen vermenigvuldigt, een beetje zoals je de rand van een gebied meet. Het bewijs neemt aan dat het getal toch tussen 2 en 3 ligt, en laat met die maat zien dat dat tot een tegenspraak leidt. Verwante ideeën bestaan al in eerder wiskundig werk, en vals.ai nodigt wiskundigen uit om te beoordelen hoe de nieuwe route zich daartoe verhoudt.

Een tweede, los controleprogramma liep alle stappen van het bewijs opnieuw na, en het bewijs gebruikt alleen de gewone basisregels van de wiskunde. Vals.ai controleerde daarnaast met de hand of de stelling in Lean precies dezelfde is als die in het artikel van Smoktunowicz. Het hele bewijs staat met uitleg per regel online.

Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?

Dat AI bewijzen in een vorm kan zetten die een computer controleert, is al bekend. Vorige week liet Google zien dat zijn AI-agents, programma's die zelf taken uitvoeren, op die manier bewijzen omzetten, waaronder een beroemd bewijs uit 1974. Daar volgde de AI de aanpak van mensen. Nieuw is dat Astra om ontbrekende bouwstenen heen werkte en zelf een andere weg vond. Dat scheelt veel werk: wie nu een bewijs door een computer wil laten controleren, moet vaak eerst alle eerdere resultaten omzetten waarop het leunt, en dat kan jaren duren. Als een model zo'n omweg zelf vindt, groeit de verzameling gecontroleerde wiskunde veel sneller.

Elke gecontroleerde stelling is een antwoord waarvan zeker is dat het klopt. Zulke antwoorden zijn goede oefenstof voor de volgende generatie modellen, en een AI-bedrijf kan ermee laten zien dat zijn model echt redeneert in plaats van alleen overtuigend te klinken. Dat dwingt concurrenten om met hetzelfde soort controleerbaar werk te komen. Als die lijn doorzet, krijgen wiskundigen een helper die bij elk idee meteen meerdere routes probeert en laat nakijken. Hun eigen werk verschuift dan naar de vraag welke van die routes nieuwe inzichten opleveren en waar ze in de bestaande wiskunde passen.

Wat is de technologische singulariteit? Lees de uitleg →

Bronnen

  1. www.vals.ai
  2. vals.ai: het bewijs met uitleg per regel
  3. vals.ai: Autoform-Hard