EnglishFinland mag als eerste land ter wereld kernafval definitief diep in de rots opbergen
De Finse regering heeft Posiva toestemming gegeven om verbruikte kernbrandstof voorgoed op te bergen in Onkalo, zo'n 430 meter diep in het gesteente. Eerst volgen nog laatste tests en een inspectie door de toezichthouder.
Finland is het eerste land ter wereld dat toestemming geeft om verbruikte kernbrandstof voorgoed diep onder de grond op te bergen. De Finse regering verleende op 22 oktober 2026 een vergunning aan het bedrijf Posiva voor de opslagplaats Onkalo. Die ligt bij de kerncentrale Olkiluoto in de gemeente Eurajoki, aan de westkust van Finland. Posiva mag er tot 6.500 ton verbruikte brandstof uit de Finse kerncentrales Olkiluoto en Loviisa verwerken en definitief opbergen.
De vergunning betekent nog niet dat de eerste lading meteen de grond in gaat. Posiva moet eerst de laatste tests en controles afronden. Daarna inspecteert de Finse toezichthouder voor stralings- en kernveiligheid, STUK, de installatie. Pas als STUK akkoord geeft, mag het bedrijf beginnen. Een datum daarvoor is er nog niet. Het besluit van de regering rust op een positief veiligheidsoordeel dat STUK op 4 augustus 2026 gaf.
Hoe Onkalo het afval afschermt
Verbruikte kernbrandstof blijft heel lang radioactief. Onkalo is daarom ontworpen om het afval minstens 100.000 jaar af te sluiten van mens en natuur. Dat gebeurt met drie lagen bescherming na elkaar. Bovengronds gaat de brandstof eerst in koperen vaten. Die vaten komen ondergronds in geboorde gaten in de rots, ingepakt in bentonietklei: klei die opzwelt als hij nat wordt en zo de vaten afdicht. De derde laag is het harde gesteente eromheen, op zo'n 430 meter diepte.
In totaal gaat het om ongeveer 3.300 vaten, met hooguit 60 per jaar. Posiva verwacht tot in de jaren 2120 vaten op te bergen. Daarna worden de tunnels opgevuld en wordt de opslag gesloten; de Finse staat neemt dan de verantwoordelijkheid over. De vergunning zelf loopt tot eind 2070. Binnen tien jaar moet Posiva een nieuwe veiligheidsonderbouwing bij STUK inleveren.
Posiva is in handen van de twee Finse bedrijven die kernstroom maken: TVO (60 procent) en Fortum (40 procent). Zij zijn volgens de Finse wet zelf verantwoordelijk voor hun afval. De plek bij Olkiluoto werd in 2000 gekozen, aan de tunnels wordt sinds 2004 gegraven en eind 2021 vroeg Posiva de vergunning aan. Minister Sari Multala van Klimaat en Milieu sprak volgens het vakblad NucNet lovend over de tientallen jaren werk achter de opslag. Posiva-topman Ilkka Poikolainen noemde het een historische dag voor het bedrijf en voor Finland.
En in Nederland?
Nederland kiest voorlopig voor een andere aanpak. Het sterk radioactieve afval, vooral uit de kerncentrale Borssele, ligt bij COVRA in Zeeland in een speciaal gebouw boven de grond, het HABOG. Het nationale plan voor radioactief afval gaat uit van ten minste honderd jaar opslag boven de grond, voordat het afval diep onder de grond gaat. Nederland heeft geen harde rots zoals Finland en onderzoekt daarom opslag in diepe klei- en zoutlagen. COVRA noemt beide mogelijkheden haalbaar en veilig. De gemeenteraad van Borsele wil dat er in 2050 een eindopslag in gebruik is, als voorwaarde voor nieuwe kerncentrales. Volgens de planning van COVRA komt het geld voor diepe opslag pas rond 2130 in beeld.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Een toekomst met veel meer technologie vraagt veel meer schone stroom, en kernenergie kan die dag en nacht leveren. Een van de grootste vragen rond kernenergie was steeds: waar laat je het afval voor altijd? Finland laat nu als eerste zien dat een land daar een volledig uitgewerkt, door de toezichthouder goedgekeurd antwoord op kan geven. Dat het zo'n 25 jaar duurde van plaatskeuze tot vergunning, laat zien hoeveel zorg zo'n stap vraagt. Andere landen, ook Nederland, kunnen voortbouwen op de Finse ervaring nu de eerste diepe opslag bijna in gebruik gaat.
