EnglishKleine kernreactor van X-energy doorstaat veiligheidscontrole: bouwvergunning voor centrale bij chemiefabriek in Texas komt dichtbij
De Amerikaanse kerntoezichthouder NRC heeft de veiligheidscontrole van de Xe-100 afgerond, een kleine reactor die met heliumgas wordt gekoeld. Vier van die reactoren moeten stroom en stoom leveren aan een fabriek van Dow in Texas. De bouwvergunning is de volgende stap.
De Amerikaanse Nuclear Regulatory Commission (NRC), die toezicht houdt op kerncentrales, heeft op 30 oktober 2026 haar eindrapport over de veiligheid van de Xe-100 uitgebracht. Dat is een kleine kernreactor van het Amerikaanse bedrijf X-energy. De conclusie van de NRC-medewerkers: het ontwerp en de gekozen plek bieden een veilige basis om met bouwen te beginnen.
Daarmee zijn beide grote controles af die nodig zijn voor een bouwvergunning. De milieucontrole was al in mei 2026 klaar: de NRC zag toen geen grote gevolgen voor de omgeving. Ook het onafhankelijke adviesorgaan van de NRC voor reactorveiligheid heeft het rapport bekeken en steunt de vergunning. Op sociale media liet de NRC weten dat een besluit over de bouwvergunning binnenkort volgt.
Vier reactoren naast een chemiefabriek
De aanvraag komt van Long Mott Energy, een dochterbedrijf van het chemieconcern Dow. Dow diende hem in maart 2025 in. Het plan: vier Xe-100-reactoren bij de fabriek van Dow in Seadrift, Texas. Samen leveren ze 320 megawatt aan stroom, of 800 megawatt aan warmte. Dow wil de stroom en de stoom gebruiken in de eigen fabriek; wat over is, gaat naar het stroomnet. Volgens X-energy wordt dit de eerste nieuwe generatie kernreactor op stroomnetschaal die bij een fabriek in de Verenigde Staten staat.
Een chemiefabriek heeft niet alleen stroom nodig, maar ook veel hete stoom. Die wordt nu meestal gemaakt door gas te verbranden. Een reactor die zelf heel heet wordt, kan die stoom leveren zonder CO2-uitstoot.
Hoe de Xe-100 werkt
Gewone kerncentrales worden met water gekoeld. De Xe-100 gebruikt heliumgas. Daardoor kan de reactor veel heter worden dan een waterreactor, en dat is precies wat een fabriek voor zijn stoom nodig heeft. Elke reactor levert 80 megawatt aan stroom of 200 megawatt aan warmte.
De brandstof zit in bollen ter grootte van een biljartbal. In elke bol zitten duizenden piepkleine korreltjes uranium, elk verpakt in beschermende laagjes. Die laagjes houden de radioactieve stoffen binnen, ook als het in de reactor erg heet wordt. Omdat de brandstof uit losse bollen bestaat, kunnen er nieuwe bollen bij terwijl de reactor gewoon doordraait.
Volgens X-energy is het ontwerp zo veilig dat de zone rond de centrale waarvoor een noodplan nodig is, maar 400 meter groot hoeft te zijn. Bij gewone kerncentrales is dat ongeveer 16 kilometer. Zo'n reactor kan dus dichter bij een fabriek staan.
Een nieuwe manier van keuren
De Xe-100 is de eerste aanvraag voor dit type reactor die de NRC keurt met een nieuwere aanpak. Daarin kijkt de toezichthouder vooral naar de echte risico's van een ontwerp, in plaats van naar regels die voor waterreactoren zijn geschreven. X-energy praat al sinds 2018 met de NRC over het ontwerp. Het project krijgt steun van het Amerikaanse ministerie van Energie, dat al tientallen jaren onderzoek doet naar dit soort reactoren. Ook in het Verenigd Koninkrijk is de keuring van de Xe-100 begonnen.
Volgens Dragan Popovic, een van de topbestuurders van X-energy, moet een bedrijf zo'n vergunning verdienen met een goede aanvraag, en de toezichthouder met een strenge controle. Het werk van de afgelopen jaren legt volgens hem de basis voor volgende Xe-100-projecten.
De bouwvergunning zelf is nog niet verleend en de bouw is nog niet begonnen. Na de bouw is ook nog een aparte vergunning nodig om de reactoren te laten draaien. Volgende projecten worden elk opnieuw beoordeeld.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Krachtige AI vraagt enorm veel stroom, en datacenters en fabrieken zoeken naar bronnen die dag en nacht zonder CO2-uitstoot leveren. Kleine kernreactoren zijn een van de kandidaten, maar nieuwe ontwerpen lopen vaak vast op de jaren die een vergunning kost. Dat de NRC deze controle heeft afgerond, laat zien dat zo'n nieuw type reactor door de keuring kan komen. Lukt het met de bouwvergunning en de bouw, dan kan dat de weg vrijmaken voor meer van deze reactoren, ook bij datacenters: X-energy werkt onder meer al samen met Amazon.
