EnglishStamcel
Een stamcel is een cel die zich kan blijven delen en kan uitgroeien tot andere soorten cellen, zoals huid-, bloed- of zenuwcellen. Daarom zijn stamcellen belangrijk voor onderzoek naar herstel van weefsel.
Een stamcel is een soort basiscel. Ze kan zich delen en nieuwe stamcellen maken, en ze kan uitgroeien tot een gespecialiseerde cel, zoals een spiercel, een bloedcel of een zenuwcel. Je kunt een stamcel vergelijken met een blok klei dat nog van vorm kan veranderen. Een gespecialiseerde cel is een blok dat al een vaste vorm heeft gekregen.
Hoe werkt het?
Er zijn grofweg drie soorten. Embryonale stamcellen komen uit een zeer jong embryo en kunnen uitgroeien tot bijna elk celtype. Volwassen stamcellen zitten in ons lichaam, bijvoorbeeld in het beenmerg, en maken vooral nieuwe cellen van het weefsel waar ze zitten, zoals bloedcellen. De derde soort is door onderzoekers gemaakt: geïnduceerde pluripotente stamcellen, kortweg iPS-cellen. Ze ontstaan doordat een gewone cel, bijvoorbeeld uit bloed of huid, wordt teruggestuurd naar een toestand waarin ze weer vrijwel alles kan worden.
Welke cel een stamcel wordt, hangt af van de signalen die ze krijgt. Het lichaam gebruikt die signalen zelf ook bij de groei van een embryo. In het lab geven onderzoekers dezelfde soort signalen met voedingsstoffen en stofjes in een schaaltje, zodat ze de cellen kunnen laten groeien die ze willen bestuderen.
Waarom het ertoe doet
Stamcellen zijn de grondstof voor veel onderzoek naar herstel van weefsel en naar ziekten. Dat is ook zichtbaar in het nieuws van WATTBA. In Bonn zetten onderzoekers bloedcellen van een 80-jarige in het lab om in neurale stamcellen met een moleculaire leeftijd van onder de 20 (link). Bij Parkinson testen onderzoekers een experimentele celtherapie met hersencellen die uit stamcellen zijn gemaakt. Bij twaalf deelnemers gaf die na vier jaar aanwijzingen voor veiligheid en betere beweging (link). Dat is een kleine studie zonder vergelijkingsgroep. Een grote vervolgstudie moet laten zien hoe goed de behandeling werkt.
Stamcellen zijn ook de basis van organoïden, kleine stukjes weefsel uit het lab. Een team van UC Santa Cruz liet zien hoe gekweekt menselijk hersenweefsel, met een AI-algoritme als coach, leert een virtuele stok op een karretje rechtop te houden (link).
Artikelen over Stamcel
-
Hersencellen uit stamcellen bij Parkinson: na vier jaar veilig, en bewegen gaat beter
Een experimentele celtherapie tegen Parkinson gaf bij twaalf deelnemers na vier jaar aanwijzingen voor veiligheid en betere beweging, vooral bij de hoogste dosis. Een grote vervolgstudie moet laten zien hoe goed de behandeling werkt.
-
Gekweekte menselijke zenuwcellen op een chip sturen een robothond naar een doel
Het Australische Cortical Labs liet gekweekte menselijke zenuwcellen op een chip een vierpotige robot naar een doel sturen. Samen met Honda zocht het bedrijf uit hoe je zulke cellen het best aanstuurt. In een virtuele test scoorden ze met evenveel oefening hoger dan een bekend AI-programma.
-
Onderzoekers maken stille, gezonde genen weer wakker bij Prader-Willi-syndroom
Bij het Prader-Willi-syndroom werkt een groep genen niet, terwijl elke cel een gezonde reservekopie heeft. Onderzoekers in Melbourne zetten die kopie weer aan door één eiwit weg te halen, in cellen van patiënten en bij muizen. Nu wordt gewerkt aan een medicijn.
-
Flinterdun netwerk haalt stroom uit kloppende menselijke hartcellen
Onderzoekers in de VS lieten kloppend menselijk hartweefsel groeien rond een flinterdun netwerk dat bij elke hartslag een beetje stroom opwekt. Het werk is nu nog in het lab gedaan. Het doel: implantaten zoals pacemakers die geen batterij meer nodig hebben.
-
Hersenenzym helpt het geheugen op oudere leeftijd scherp te houden
Onderzoekers in Boston ontdekten een enzym dat de hersenen zelf meer gaan maken naarmate we ouder worden, en dat het geheugen lijkt te beschermen. Bij oude muizen hield een extra dosis het geheugen beter op peil. De volgende stap is uitzoeken of dit ook bij mensen veilig kan.
-
Onderzoekers lezen braille met gekweekt hersenweefsel
Onderzoekers van de Universiteit van Bristol stuurden braille, gevoeld door een robotvinger, als stroomstootjes naar gekweekte bolletjes hersenweefsel. Uit de reactie van drie bolletjes samen lazen ze 83 procent van de letters goed af. Een eerste stap richting zuinige biocomputers.
-
AI-model IRIS leest af welke signalen cellen in een embryo hebben ontvangen
Onderzoekers van MIT en het Whitehead Institute hebben een AI-model gemaakt dat aan de genactiviteit van een cel ziet welke signalen die cel van haar buren kreeg. Met die kennis verbeterden ze al een labrecept om voorlopers van longweefsel uit menselijke stamcellen te kweken.
-
Bloedcellen van 80-jarige worden in het lab jonge hersenstamcellen
Onderzoekers in Bonn hebben bloedcellen van een 80-jarige rechtstreeks omgezet in neurale stamcellen met een moleculaire leeftijd van onder de 20. De verjonging verliep geleidelijk, en juist dat maakt het een bruikbaar model om te ontrafelen hoe cellen jonger worden.
-
Menselijk hersenweefsel uit het lab leert met een AI-coach een virtuele stok te balanceren
Op een bijeenkomst in Silicon Valley liet een team van UC Santa Cruz zien hoe gekweekt menselijk hersenweefsel een klassieke besturingstaak leert: een stok rechtop houden op een karretje. Een AI-algoritme is de coach. Een vrijwilliger met een toetsenbord kon het weefsel nauwelijks bijhouden.
