What A Time To Be Alive
Taal kiezen: Nederlands

Kwantumchip van Google wint spel vaker dan elk gewoon plan toelaat

Onderzoekers van Google lieten hun kwantumchip Willow een spel spelen dat je met een vooraf bedacht plan nooit elke ronde wint. De chip won 98,3 procent van de rondes, tegen hooguit 89 procent met zo'n plan. De proeven leveren ook een strengere test voor kwantumchips op.

Twee handen boven twee donkere houten borden met negen gaten, gescheiden door een matglazen wand op een houten tafel. Op beide borden ligt in het middelste gat één cyaan oplichtende glazen steen.
Twee spelers die elkaar niet zien en toch op hetzelfde vakje overeenkomen, zoals in het spel dat Willow vaker won dan elk gewoon plan (foto ter illustratie, met AI gegenereerd)

Een kwantumcomputer rekent met qubits: bouwstenen die niet alleen 0 of 1 kunnen zijn, maar ook een mengsel van beide. Waarom zo'n machine sommige taken veel beter kan dan een gewone computer, is nog niet helemaal duidelijk. Onderzoekers van Google Quantum AI en academische partners testten nu een van de verklaringen: een kwantumeigenschap die contextualiteit heet. Hun resultaten verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Science. De proeven draaiden op Willow, de kwantumchip van Google.

Een rooster dat niet kan bestaan

Het team begon met een puzzel. Vul een rooster van drie bij drie vakjes met plussen en minnen. Elke rij moet een even aantal minnen hebben, dus 0 of 2 (nul telt als even). Elke kolom moet een oneven aantal minnen hebben, dus 1 of 3. Eén rij of kolom zo invullen is makkelijk, het hele rooster lukt nooit. Tel alle minnen eerst rij voor rij: drie even getallen opgeteld geven altijd een even getal, bijvoorbeeld 2 + 0 + 2 = 4. Tel dezelfde minnen daarna kolom voor kolom: drie oneven getallen opgeteld geven altijd een oneven getal, bijvoorbeeld 1 + 1 + 3 = 5. Het zijn dezelfde minnen, dus hun aantal kan niet tegelijk even en oneven zijn.

Van die puzzel is een spel voor twee spelers gemaakt. De ene speler krijgt een rij, de andere een kolom, en ze mogen niet overleggen. Elk vult de eigen rij of kolom volgens de regels in. Ze winnen als ze in het vakje waar rij en kolom elkaar kruisen hetzelfde teken zetten. Met een vooraf afgesproken plan winnen ze hooguit acht van de negen mogelijke combinaties, ongeveer 89 procent.

Met een kwantumcomputer kan het in principe altijd. Dat komt door contextualiteit: de uitkomst van een meting ligt niet vooraf vast, maar hangt af van welke andere metingen er tegelijk worden gedaan. De spelers lezen hun antwoorden dus niet af uit een verborgen tabel. Zo'n tabel kan er ook niet zijn, want het rooster bestaat niet. De antwoorden ontstaan pas tijdens het meten. Dat ze toch op elkaar passen, komt doordat de spelers verstrengelde qubits delen: qubits waarvan de meetuitkomsten met elkaar samenhangen, ook als ze apart worden gemeten.

Wat Willow liet zien

Op Willow kreeg elke speler twee qubits, verstrengeld met de twee qubits van de ander. Het team speelde alle negen combinaties elk 100.000 keer. De qubits wonnen 98,3 procent van de rondes. Dat ze niet elke ronde wonnen, komt door ruis: kleine verstoringen in de chip, goed voor ongeveer één verloren ronde op de zestig.

In een tweede proef maten de onderzoekers hoe sterk het effect is, met een score die zonder contextualiteit nooit boven de 4 kan komen en die volgens de natuurkunde hooguit 6 kan zijn. Willow haalde 5,59.

Daarna maakten ze de proeven groter. In een spel voor veel spelers, elk met één qubit, deden tot 71 qubits mee. Met meer qubits kwam er meer ruis, maar de winstkans bleef boven die van het beste gewone plan. Daarnaast losten ze een rekenpuzzel op waarvan sinds 2018 bewezen is dat een kwantumcomputer hem in een vast, klein aantal rekenstappen kan oplossen, terwijl een gewone computer dat met zo weinig stappen niet kan. Daarbij gebruikten ze tot 105 qubits, de volledige chip. Het antwoord was daar in ongeveer 60 procent van de pogingen goed, boven de 50 procent die de onderzoekers voor een gewone aanpak verwachten.

Een strengere test voor kwantumchips

Bij deze proeven moeten veel qubits het tegelijk precies met elkaar eens zijn. Daardoor kwamen fouten boven die bij de gangbare tests verborgen blijven: een vaste, kleine draai die een qubit net naast zijn doel zet. In de gangbare tests met willekeurige rekenstappen middelen zulke fouten elkaar volgens Google grotendeels weg.

De onderzoekers stellen daarom voor om contextualiteit als meetlat te gebruiken. Het plafond ligt vast in de natuurkunde: een score van 6, of elke ronde winnen. Hoe beter de chips worden, hoe duidelijker de test laat zien wat er nog misgaat. Dat is vooral nuttig voor berekeningen met een vaste opbouw, zoals het nabootsen van moleculen voor scheikunde en materiaalonderzoek. Contextualiteit hangt volgens de theorie ook samen met speciale toestanden die een kwantumcomputer nodig heeft die zijn eigen fouten herstelt. Hetzelfde team liet eerder op Willow zien hoe het die toestanden met zo'n 40 keer minder fouten kan maken.

Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?

Kwantumchips worden groter en betrouwbaarder. Google liet met Willow al zien dat de fouten kleiner worden naarmate er meer qubits meedoen. Maar extra qubits helpen alleen als je weet welke fouten ze meebrengen. Een test met een vast plafond maakt dat zichtbaar, en wordt juist waardevoller naarmate de chips beter worden, omdat de afstand tot het plafond steeds kleiner en dus steeds preciezer te meten is.

Wie straks een betere kwantumchip aankondigt, kan zo'n score ernaast zetten. Dat maakt het voor andere bouwers lastiger om alleen te komen met tests die ze zelf hebben uitgekozen: zodra één bedrijf zich langs een vaste lat meet, vragen klanten en onderzoekers dat ook van de rest. Als ontwikkelaars daardoor de verborgen fouten gerichter kunnen opsporen en wegwerken, komen betrouwbare berekeningen aan moleculen en materialen dichterbij. Dan kunnen onderzoekers op de computer zoeken naar betere accu's, stoffen die chemische fabrieken zuiniger maken en nieuwe medicijnen, in plaats van elk idee eerst in het lab te moeten maken.

Wat is de technologische singulariteit? Lees de uitleg →

Bronnen

  1. research.google
  2. www.science.org
  3. arXiv: Quantum-classical separation in bounded-resource tasks arising from measurement contextuality