EnglishNASA-sondes gebruiken aangedreven scheervlucht langs aarde op weg naar Mars
De twee ESCAPADE-sondes hebben volgens NASA hun motoren ontstoken tijdens een scheervlucht langs de aarde en zijn nu op weg naar Mars. NASA gebruikte deze combinatie van zwaartekracht en motorkracht niet eerder voor een Marsmissie.
NASA's twee ESCAPADE-ruimtesondes zijn op 7 en 9 november 2026 vlak langs de aarde gevlogen en hebben daarbij hun motoren ontstoken. Volgens de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie zijn ze nu op weg naar Mars, waar ze in september 2027 aankomen. Daar gaan ze onderzoeken hoe de zonnewind, de stroom deeltjes die van de zon komt, de dampkring van Mars langzaam wegblaast.
De eerste sonde passeerde de aarde op ongeveer 1.600 kilometer hoogte. Twee dagen later volgde de tweede op ongeveer 1.050 kilometer hoogte, boven het zuiden van Australië. Beide sondes ontstaken hun motor ongeveer negen minuten. Volgens NASA is het de eerste keer dat de organisatie zo'n aangedreven scheervlucht langs de aarde gebruikt om een ruimtevaartuig naar Mars te sturen.
Extra vaart op het snelste moment
Bij een gewone scheervlucht trekt de zwaartekracht van een planeet een ruimtevaartuig een andere kant op, zonder brandstof. Bij deze sondes kwam er een motorontsteking bij, precies op het moment dat ze het dichtst bij de aarde waren en dus het snelst gingen. Een raketmotor levert dan de meeste extra energie op voor dezelfde hoeveelheid brandstof. Deze truc heet een Oberth-manoeuvre. Volgens NASA ging elke sonde daardoor ruim 1.600 kilometer per uur sneller, van ongeveer 10,1 naar 10,8 kilometer per seconde.
Een omweg naar Mars
De sondes vertrokken op 13 november 2025 vanaf Cape Canaveral in Florida, met een New Glenn-raket van ruimtevaartbedrijf Blue Origin. Aarde en Mars stonden toen aan tegenovergestelde kanten van de zon, dus rechtstreeks naar Mars vliegen kon niet. Normaal moet een Marsmissie daarom wachten op de juiste stand van de planeten, die ongeveer eens in de 26 maanden terugkomt.
In plaats daarvan maakten de sondes een jaar lang een lus rond het tweede Lagrangepunt van de zon en de aarde. Dat is een plek ongeveer 1,5 miljoen kilometer van de aarde, aan de kant die van de zon af ligt, waar een ruimtevaartuig met weinig brandstof met de aarde mee rond de zon kan draaien. Daarna keerden ze terug voor hun scheervlucht.
Volgens Jeff Parker, hoofdontwerper van de route bij ruimtevaartbedrijf Advanced Space, kun je zo bijna op elk moment lanceren, in plaats van steeds twee jaar te wachten. NASA meldt dat het team onderweg nog een paar keer de koers bijstelt.
Tijdens hun omweg vlogen de sondes ook meerdere keren door de magnetische staart van de aarde. Die ontstaat doordat de zonnewind het magnetische veld rond de aarde uitrekt tot een lange staart. Zo leverden ze al onderweg extra metingen op.
Twee sondes tegelijk bij Mars
Bij Mars moeten de sondes eerst afremmen om in een baan rond de planeet te komen. Daarna vliegen ze in formatie. Zo kunnen ze de omgeving van Mars tegelijk vanaf twee plekken meten, volgens hoofdonderzoeker Rob Lillis voor het eerst bij een wetenschappelijke missie rond Mars. NASA verwacht dat het wetenschappelijke werk in juni 2028 begint.
Het Space Sciences Laboratory van de University of California in Berkeley leidt de missie. Ruimtevaartbedrijf Rocket Lab bouwde de sondes, die elk ongeveer zo groot zijn als een koelkast. ESCAPADE hoort bij het NASA-programma SIMPLEx voor kleine, goedkopere ruimtemissies.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Een reis naar Mars hangt tot nu toe vast aan een kort startvenster dat eens in de ruim twee jaar openstaat. Deze route laat zien dat een kleine missie ook buiten dat venster kan vertrekken, bijvoorbeeld wanneer er plek is op een raket. Als zulke routes vaker gebruikt worden, kunnen er meer en goedkopere missies naar Mars en andere planeten gaan. Dat brengt verdere verkenning van het zonnestelsel dichterbij.
