X-energy bouwt kleine kernreactor met heliumkoeling voor fabrieken en datacenters
Het Amerikaanse X-energy ontwikkelt een kleine kernreactor die met heliumgas wordt gekoeld en hete stoom levert voor fabrieken en stroom voor datacenters. Chemiebedrijf Dow en Amazon willen ermee bouwen. De eerste reactoren moeten in de jaren dertig draaien.
Veel fabrieken hebben enorm veel hitte nodig. Denk aan het maken van staal, glas, cement, kunstmest en plastic. Die hitte komt nu meestal uit het verbranden van aardgas of kolen. Volgens MIT Technology Review komt ongeveer 18 procent van alle broeikasgassen in de wereld uit industriële verwarming, en de helft daarvan uit processen die heel heet moeten zijn. Zulke hitte is lastig met gewone elektriciteit te maken.
Het Amerikaanse bedrijf X-energy denkt dat een kleine kernreactor de oplossing is. MIT Technology Review zette het bedrijf deze maand op zijn lijst van tien klimaattechbedrijven om in de gaten te houden.
Helium in plaats van water
De reactor van X-energy heet de Xe-100. De meeste kerncentrales worden gekoeld met water onder hoge druk. De Xe-100 gebruikt heliumgas. Dat gas komt uit de reactor met een temperatuur van ongeveer 750 graden Celsius. Daarmee maakt de reactor stoom van ongeveer 565 graden. Die stoom kan een fabriek direct gebruiken, of hij drijft een turbine aan die stroom maakt. Ook een mix van beide kan.
Eén reactor levert 80 megawatt aan elektriciteit. Dat is ongeveer een tiende van een gewone kerncentrale. Juist omdat hij klein is, kun je er meerdere naast elkaar zetten: X-energy noemt groepen van vier tot twaalf reactoren.
De brandstof zit in kogeltjes ter grootte van een biljartbal, met daarin duizenden piepkleine uraniumkorrels. Elk korreltje heeft een paar beschermende laagjes, zodat de radioactieve stoffen binnen blijven. De kogels worden bovenin de reactor toegevoegd en zakken langzaam naar beneden, net als knikkers in een trechter. Zo hoeft de reactor niet stil te liggen om te tanken. Volgens X-energy regelt de reactor zichzelf: wordt hij te warm, dan neemt de kernreactie vanzelf af.
Dow en Amazon willen ermee bouwen
Chemiebedrijf Dow wil bij zijn fabriek in Seadrift, Texas, een centrale met Xe-100-reactoren bouwen die stroom en stoom levert. In mei 2026 rondde de Amerikaanse toezichthouder NRC daarvoor de milieubeoordeling af: volgens de NRC heeft het project geen grote gevolgen voor het milieu. De beslissing over de bouwvergunning volgt nog. Volgens MIT Technology Review kan de centrale begin jaren dertig draaien.
In de staat Washington wil energiebedrijf Energy Northwest samen met Amazon een centrale bouwen voor de stroom van datacenters. Die begint met vier reactoren, samen 320 megawatt, en kan groeien tot twaalf reactoren en 960 megawatt. Amazon heeft ook in X-energy geïnvesteerd. Samen willen de bedrijven voor 2039 meer dan 5 gigawatt aan nieuwe kernenergie in de Verenigde Staten bouwen. In Engeland wil X-energy met energiebedrijf Centrica een vloot van 6 gigawatt neerzetten, met Hartlepool als eerste locatie.
Het dochterbedrijf TRISO-X heeft al een vergunning om de brandstofkogels te maken. De eerste fabriek moet in 2028 klaar zijn.
Wat er nog moet gebeuren
Een kernreactor met heliumkoeling is niet nieuw, maar wordt nog weinig gebruikt. Alleen in China staan twee van zulke reactoren die stroom leveren, en die draaien volgens MIT Technology Review nog niet steeds zonder onderbreking. Ook moeten kleine kerncentrales nog laten zien dat ze betaalbaar zijn: bij kerncentrales lopen kosten en bouwtijd vaak uit. En per hoeveelheid energie maakt de Xe-100 meer verbruikte brandstof dan een gewone centrale, al is dat afval wel minder gevaarlijk om op te slaan. De komende jaren, met de eerste vergunningen en de bouw in Texas en Washington, moeten laten zien hoe snel deze techniek kan groeien.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
AI heeft stroom nodig, veel stroom. Datacenters zijn nu de grootste nieuwe stroomgebruiker in de Verenigde Staten, en volgens het Internationaal Energieagentschap verdubbelt hun verbruik tot 2030. Daarom zoeken techbedrijven naar schone stroom die dag en nacht beschikbaar is, zoals eerder ook Google en Meta met bestaande kerncentrales. Kleine reactoren die je naast een datacenter of fabriek kunt zetten, passen precies in die vraag.
AI kan op zijn beurt helpen om zulke reactoren sneller en goedkoper te maken. Denk aan computermodellen die doorrekenen hoe miljoenen kogels door de reactor stromen, of die van fouten in de fabriek leren voordat de eerste reactor gebouwd is. Een taalmodel kent bovendien de kernfysica, de chemische industrie en de regels van de toezichthouder tegelijk, en kan zo helpen om vergunningsaanvragen en ontwerpen sneller rond te krijgen. Zo kan de techniek die AI aandrijft, zelf ook door AI vooruit worden geholpen.
