EnglishNitroglycerine en trillen helpen de hersenen alzheimereiwit af te voeren
Finse onderzoekers gaven gezonde mensen een tabletje nitroglycerine onder de tong en lieten ze op een trillende ondergrond liggen. Daarna zat er een derde meer amyloïde-bèta in het bloed, een teken dat de hersenen het alzheimereiwit sneller afvoerden. De volgende stap is onderzoek bij patiënten.
Onderzoekers van de Universiteit van Oulu in Finland hebben een eenvoudige manier gevonden om de natuurlijke schoonmaak van de hersenen een duwtje te geven. Gezonde proefpersonen kregen een tabletje nitroglycerine onder de tong en lagen daarna ruim een halfuur op een trillende ondergrond. Daarna zat er duidelijk meer amyloïde-bèta in hun bloed: het eiwit dat bij alzheimer in de hersenen samenklontert. Volgens de onderzoekers is het eiwit dus sneller uit de hersenen weggespoeld. Het onderzoek verscheen op 3 november 2026 in het vakblad Nature Communications.
Een schoonmaakdienst die met de jaren trager wordt
De hersenen maken voortdurend afval, waaronder eiwitten zoals amyloïde-bèta. Ze hebben daarvoor een eigen afvoersysteem: hersenvocht stroomt langs de bloedvaten door het hersenweefsel, neemt het afval mee en voert het af naar het bloed. Onderzoekers noemen dat het glymfatische systeem. Het kloppen van de bloedvaten bij elke hartslag en ademhaling helpt dat vocht vooruit, zoals een pomp.
Met de jaren wordt die afvoer trager. Daardoor kan amyloïde-bèta zich in de loop van tientallen jaren ophopen en klonteren tot plaques, een kenmerk van alzheimer. De onderzoekers denken dat het helpt als de afvoer weer harder gaat werken, en dan het liefst voordat het eiwit samenklontert.
Twee prikkels voor de bloedvaten
Het team, onder leiding van promovendus Johanna Tuunanen en hoogleraar Vesa Kiviniemi, combineerde twee prikkels die allebei op de bloedvaten werken.
- Nitroglycerine is een bekend hartmiddel. Het maakt in het lichaam stikstofmonoxide vrij, een stof die bloedvaten wijder maakt. Daardoor daalt de bloeddruk.
- Trillen op een lage frequentie, tussen 22 en 50 trillingen per seconde, met een trilelement onder het hoofd. Zulke trillingen prikkelen drukgevoelige sensoren in de wanden van de bloedvaten, die de spanning van de vaten mee regelen.
Samen lieten ze de bloedvaten in de hersenen sterker kloppen, zagen de onderzoekers in snelle hersenscans. Die extra beweging zou het hersenvocht harder door het weefsel duwen.
Meer afvaleiwit in het bloed
Aan het onderzoek deden 29 gezonde volwassenen mee, tussen 27 en 61 jaar oud. Ze kregen op verschillende dagen, in willekeurige volgorde, alleen nitroglycerine, alleen trillen, en de twee samen.
Na de combinatie steeg het gehalte amyloïde-bèta in het bloed met ongeveer een derde, voor beide vormen van het eiwit die de onderzoekers maten. Ook een eiwit uit steuncellen van de hersenen (GFAP) kwam in grotere hoeveelheid in het bloed. MRI-scans lieten zien dat er na de behandeling minder eiwit en gebonden water in de hersenen zat, en meer in de grote ader die bloed uit de hersenen afvoert. Volgens de onderzoekers is het de eerste keer dat zo'n stroom van eiwitten van de hersenen naar die ader te zien is.
Niet alle stoffen gingen mee. Een vorm van het alzheimereiwit tau en een eiwit uit zenuwcellen veranderden niet in het bloed. De onderzoekers denken dat de grootte van een eiwit bepaalt of het de hersenen zo kan verlaten: kleinere eiwitten wel, grotere moeilijker.
Veelbelovend, maar nog niet voor thuis
Kiviniemi is enthousiast. Tegen de Finse omroep Yle sprak hij van een realistische kans op een behandeling die dementie kan voorkomen. Tuunanen benadrukt dat er eerst meer onderzoek nodig is. De volgende stap is uitzoeken of de behandeling bij mensen met alzheimer het geheugen en het dagelijks functioneren verbetert.
Het onderzoek laat nu zien dat de afvoer tijdelijk sneller gaat bij gezonde mensen. Of dat op de lange duur plaques voorkomt of alzheimer afremt, moet vervolgonderzoek laten zien.
De onderzoekers waarschuwen uitdrukkelijk om dit niet thuis te proberen. Nitroglycerine kan de bloeddruk gevaarlijk laten dalen, en bij ouderen regelt het lichaam de bloeddruk minder goed. In de studie zakte de bloeddruk gemiddeld van 134/79 naar 114/67 (boven- en onderdruk). Vier deelnemers kregen hoofdpijn en drie werden misselijk; één van hen stopte daarom. Ernstige bijwerkingen waren er niet.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Alzheimer is een van de grote ziekten die een langer gezond leven in de weg staan. De meeste medicijnen proberen klonten die er al zijn op te ruimen. Deze aanpak kijkt een stap eerder: de hersenen zelf helpen hun afval kwijt te raken, met een bestaand medicijn en een trilelement in plaats van dure apparatuur. Dat dit bij mensen meetbaar werkt, is een eerste stap. Lukt het in grotere studies om de afvoer zo jarenlang op peil te houden, dan kan dat ooit een eenvoudige manier worden om de hersenen gezond te houden terwijl we ouder worden.
