EnglishAlzheimer
Alzheimer is een hersenziekte waarbij hersencellen geleidelijk afsterven. Daardoor nemen geheugen en denkvermogen af. Onderzoekers zoeken naar de oorzaken en naar manieren om de ziekte te vertragen.
Alzheimer is de meest voorkomende vorm van dementie. Hersencellen raken beschadigd en sterven af, eerst in de gebieden voor het geheugen. Mensen vergeten dingen, en later wordt ook denken, praten en zelfstandig leven moeilijker. De ziekte ontwikkelt zich in de loop van vele jaren.
Hoe werkt het?
In de hersenen van mensen met alzheimer hopen twee eiwitten zich op. Amyloïde-bèta klontert samen tot plaques, kleine afzettingen tussen de hersencellen. Tau vormt kluwens binnen in de cellen zelf. Een eiwit is een lange keten van bouwstenen die een taak in het lichaam uitvoert. Als zo'n keten verkeerd samenklontert, kan hij die taak niet meer doen en raken cellen beschadigd.
Ook het afweersysteem van de hersenen speelt mee. Er zijn aanwijzingen dat afweercellen uit de rest van het lichaam bij de ziekte de hersenen binnendringen. Wat precies de eerste aanleiding is, wordt nog onderzocht. Waarschijnlijk werken er meerdere factoren samen.
Waarom het ertoe doet
Veel mensen krijgen met alzheimer te maken, direct of via familie. Een langer gezond leven komt daarom dichterbij als de ziekte te vertragen of te voorkomen is. Onderzoekers proberen dat vanuit steeds nieuwe hoeken, en dat is zichtbaar in het nieuws van WATTBA.
Finse onderzoekers gaven gezonde mensen een tabletje nitroglycerine onder de tong, een bekend hartmiddel, en lieten ze daarna op een trillende ondergrond liggen. Er zat daarna een derde meer amyloïde-bèta in hun bloed, een teken dat de hersenen het eiwit sneller afvoerden (link). In St. Louis hielden onderzoekers bij muizen juist afweercellen buiten de hersenen. Die muizen hielden zo'n 40 procent meer hersenweefsel over en onthielden beter (link).
AI helpt ook, vooral bij het zoeken naar patronen in grote hoeveelheden gegevens. Het Londense bedrijf IMU Biosciences gaat de afweercellen in 80.000 bloedmonsters van UK Biobank tot in detail meten. Gekoppeld aan genen en gezondheidsgegevens moet dat AI-modellen leren welke veranderingen in het afweersysteem een ziekte als dementie vooraf kunnen laten gaan (link).
Dit zijn onderzoeksresultaten, geen behandeladvies. Een arts of geheugenpoli beoordeelt klachten en bepaalt wat voor een persoon passend is.
Artikelen over Alzheimer
-
Nitroglycerine en trillen helpen de hersenen alzheimereiwit af te voeren
Finse onderzoekers gaven gezonde mensen een tabletje nitroglycerine onder de tong en lieten ze op een trillende ondergrond liggen. Daarna zat er een derde meer amyloïde-bèta in het bloed, een teken dat de hersenen het alzheimereiwit sneller afvoerden. De volgende stap is onderzoek bij patiënten.
-
AI ontwerpt moleculaire scharen die ziekte-eiwitten op maat doorknippen
Het lab van Nobelprijswinnaar David Baker ontwierp met AI enzymen die andere eiwitten op een vooraf gekozen plek doorknippen, waaronder het eiwit dat klontert bij alzheimer. Een deel van die enzymen werkt ook in levende cellen.
-
Bijna 2.000 AI-agents van OpenAI werken in 32 minuten een atlas van 7,7 miljoen hersencellen door
OpenAI liet bijna 2.000 AI-agents tegelijk werken aan één grote dataset van muizenhersenen. In 32 minuten kwamen ze met verklaringen en nieuwe onderzoeksideeën, werk waar mensen maanden over zouden doen. De volgende stap is de beste ideeën in het lab te testen.
-
Antistof houdt afweercellen buiten de hersenen en remt alzheimerschade bij muizen
Onderzoekers in St. Louis blokkeerden bij muizen de toegangsweg van afweercellen naar de hersenen. De muizen hielden zo'n 40 procent meer hersenweefsel over en onthielden beter, terwijl het schadelijke eiwit tau gewoon bleef zitten. De volgende stap is uitzoeken of dit veilig kan bij mensen.
-
Britse biobank brengt het afweersysteem van 80.000 mensen in kaart, als leerstof voor AI
Het Londense bedrijf IMU Biosciences gaat de afweercellen in 80.000 bloedmonsters van UK Biobank tot in detail meten. Gekoppeld aan genen en gezondheidsgegevens moet dat AI-modellen leren welke veranderingen in het afweersysteem ziektes als kanker of dementie aankondigen.
-
Probiotica remmen in Koreaanse studie een vroeg teken van alzheimer in het bloed
In een Zuid-Koreaanse studie kregen ouderen met beginnende geheugenproblemen een half jaar lang dagelijks goede darmbacteriën of een nepmiddel. In de probioticagroep daalde een bloedwaarde die bij alzheimer hoort. Grotere en langere studies moeten dit nu bevestigen.
-
Hersenenzym helpt het geheugen op oudere leeftijd scherp te houden
Onderzoekers in Boston ontdekten een enzym dat de hersenen zelf meer gaan maken naarmate we ouder worden, en dat het geheugen lijkt te beschermen. Bij oude muizen hield een extra dosis het geheugen beter op peil. De volgende stap is uitzoeken of dit ook bij mensen veilig kan.
-
Bloedcellen van 80-jarige worden in het lab jonge hersenstamcellen
Onderzoekers in Bonn hebben bloedcellen van een 80-jarige rechtstreeks omgezet in neurale stamcellen met een moleculaire leeftijd van onder de 20. De verjonging verliep geleidelijk, en juist dat maakt het een bruikbaar model om te ontrafelen hoe cellen jonger worden.
-
Menselijk hersenweefsel uit het lab leert met een AI-coach een virtuele stok te balanceren
Op een bijeenkomst in Silicon Valley liet een team van UC Santa Cruz zien hoe gekweekt menselijk hersenweefsel een klassieke besturingstaak leert: een stok rechtop houden op een karretje. Een AI-algoritme is de coach. Een vrijwilliger met een toetsenbord kon het weefsel nauwelijks bijhouden.
