EnglishBloedmonsters laten ontwikkeling van leukemie jaren voor diagnose zien
Britse onderzoekers keken met bewaarde bloedmonsters terug hoe een agressieve vorm van bloedkanker ontstaat. Bij twee derde van de vrouwen ontstond de eerste schadelijke verandering in een bloedcel naar schatting al vóór hun twintigste.
Acute myeloïde leukemie (AML) is een agressieve vorm van bloedkanker die vooral ouderen treft. Onderzoekers van de University of Cambridge en University College London (UCL) hebben teruggekeken hoe die ziekte in de jaren, en vaak zelfs decennia, vóór de diagnose ontstaat. Hun onderzoek verscheen op 11 november 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.
Bloed uit een oud bevolkingsonderzoek
De onderzoekers gebruikten bloed uit een groot Brits onderzoek naar de vroege opsporing van eierstokkanker. Daarin gaven ongeveer 50.000 vrouwen jarenlang elk jaar bloed af, dat werd bewaard. Een klein deel van die vrouwen kreeg later AML. Van 47 van hen bekeek het team de bewaarde monsters, soms tot vijftien jaar vóór de diagnose. Ter vergelijking deden ze hetzelfde bij 46 vrouwen die geen bloedkanker kregen. De vrouwen met AML waren bij de diagnose rond de 72 jaar.
Met een zeer gevoelige DNA-test zochten de onderzoekers in elk monster naar mutaties: kleine veranderingen in het DNA. Met een wiskundig model rekenden ze daarna terug wanneer elke mutatie ontstond en hoe snel de veranderde cellen groeiden.
Al ons bloed wordt steeds opnieuw aangemaakt door stamcellen in het beenmerg. Krijgt zo'n stamcel een mutatie die hem een voordeel geeft, dan ontstaat er een groeiende groep bloedcellen met dezelfde verandering. Zo'n groep heet een kloon.
Eerst heel langzaam, dan steeds sneller
Bij twee derde van de vrouwen ontstond de eerste mutatie op weg naar leukemie al vóór hun twintigste, dus meer dan vijftig jaar vóór de diagnose. Zo'n vroege kloon groeide eerst heel langzaam. Elke extra mutatie van dit soort maakte de groei ongeveer twee tot drie keer zo snel. Een kloon met vier van zulke mutaties kon in een paar weken in omvang verdubbelen.
Bij minstens een derde van de vrouwen met AML had één kloon al jaren vóór de diagnose het bloed overgenomen. Bij de vrouwen zonder bloedkanker zagen de onderzoekers dat nergens. Met gegevens uit de UK Biobank, een grote Britse databank met gezondheidsgegevens, bevestigden ze dat mensen met zo'n overheersende kloon een veel grotere kans op AML hebben.
De aanloop was niet bij iedereen even lang te zien. Bij ongeveer één op de vijf vrouwen met AML waren de veranderde cellen pas één tot twee jaar vóór de diagnose in het bloed te vinden. De waarschuwing kan dus ook kort zijn.
Een rem op tijd
Omdat de klonen zo voorspelbaar groeien, kan een kleine rem veel uitmaken. Volgens de onderzoekers kan het afremmen van een risicovolle kloon in de tien jaar of meer vóór de diagnose de kans op leukemie flink verkleinen. Het team onderzoekt nu behandelingen die dat kunnen. De volgende stap is testen of dat veilig en goed werkt bij mensen met een hoog risico.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Gezond oud worden begint met eerder zien wat er misgaat. Dit onderzoek laat zien dat de aanloop naar een agressieve bloedkanker vaak tientallen jaren duurt en een meetbaar, voorspelbaar patroon volgt. Kunnen regelmatige bloedtests en zulke rekenmodellen samen aanwijzen wie risico loopt, dan kan een arts in de toekomst misschien ingrijpen lang voordat iemand ziek wordt. Dat is geneeskunde die ziekte voorkomt in plaats van haar laat te behandelen.
