EnglishCRISPR-behandeling in het lichaam werkt na vier jaar nog; Amerikaans besluit in 2027
Eén infuus met de genbewerkingstechniek CRISPR beschermt mensen met de erfelijke ziekte angio-oedeem volgens maker Intellia ook na vier jaar nog. De FDA beslist uiterlijk 10 maart 2027 of het de eerste CRISPR-behandeling in het lichaam wordt.
Mensen met erfelijk angio-oedeem krijgen steeds terugkerende aanvallen van pijnlijke zwellingen, in de huid, de buik en soms de keel. Een zwelling in de keel kan levensgevaarlijk zijn. Veel patiënten gebruiken hun hele leven medicijnen om aanvallen te voorkomen.
Het Amerikaanse bedrijf Intellia Therapeutics ontwikkelde een behandeling die met één infuus werkt: lonvoguran ziclumeran, kortweg lonvo-z. Volgens Intellia werkt die bij de eerste patiënten ruim vier jaar na het infuus nog steeds. De volledige cijfers van die lange opvolging zijn nog niet door andere onderzoekers beoordeeld in een vaktijdschrift.
De Amerikaanse medicijnwaakhond FDA behandelt de aanvraag voor toelating met voorrang en beslist uiterlijk 10 maart 2027. Wordt lonvo-z toegelaten, dan is het de eerste behandeling waarbij CRISPR het DNA rechtstreeks in het lichaam van de patiënt aanpast.
Eén gen uitzetten in de lever
De aanvallen ontstaan doordat het lichaam te veel maakt van een stof die bloedvaten laat lekken. Daardoor loopt vocht in het weefsel en ontstaat de zwelling. Om die stof te maken is een eiwit nodig dat de lever aanmaakt.
Lonvo-z zet in de lever het gen uit dat voor dat eiwit zorgt. Kleine vetbolletjes brengen de instructies voor de CRISPR-schaar via het bloed naar de levercellen. Daar knipt de schaar het gen kapot, zodat de lever minder van het eiwit maakt. Omdat de aanpassing in het DNA zit, blijft het effect na één behandeling.
In een grote studie bij 80 patiënten kreeg een deel lonvo-z en een deel een nepbehandeling, zonder dat patiënten en artsen wisten wie wat kreeg. Bij de behandelde groep kwamen per maand 87 procent minder aanvallen voor dan bij de groep met de nepbehandeling. In het halfjaar daarna had 62 procent van de behandelde patiënten geen enkele aanval en geen preventieve medicijnen meer nodig, tegenover 11 procent in de andere groep. Er waren geen ernstige bijwerkingen. De meeste bijwerkingen waren licht, zoals een reactie op het infuus, hoofdpijn en vermoeidheid.
Anders dan de eerste CRISPR-behandeling
De enige CRISPR-behandeling die al is toegelaten, Casgevy, onder meer tegen sikkelcelziekte, werkt buiten het lichaam. Artsen halen stamcellen uit het bloed, passen die in het lab aan en geven ze terug. De patiënt krijgt daarvoor eerst zware chemotherapie. Lonvo-z slaat die stappen over.
Werken in het lichaam brengt wel eigen vragen mee. Artsen kunnen de cellen niet vooraf controleren op een verkeerde knip op een andere plek in het DNA, en het afweersysteem kan heftig reageren. De FDA legde twee andere onderzoeken van Intellia, met een vergelijkbare behandeling tegen een andere ziekte, tijdelijk stil nadat een oudere deelnemer met andere gezondheidsproblemen leverschade kreeg en overleed. Die stop is opgeheven nadat Intellia extra veiligheidsmaatregelen nam.
Wat betekent dit voor de weg naar de singulariteit?
Genbewerking kan al ziektes behandelen, maar tot nu toe alleen via een zwaar traject met cellen die eruit en weer terug moeten. Dat kan alleen in gespecialiseerde centra. Een toegelaten infuus maakt van genbewerking iets wat een gewoon ziekenhuis kan geven, op één dag.
Als lonvo-z de eerste wordt, krijgen andere ontwikkelaars een gebaand pad. De vetbolletjes die de lever bereiken, kunnen ook andere genen in de lever aanpakken, en wat de FDA hier leert over veiligheid en lange opvolging, helpt ook hen. Voor makers van een medicijn dat elke dag of elke maand moet, wordt het lastig om op te boksen tegen één behandeling voor het leven. Als die lijn doorzet, worden veel erfelijke ziektes van de lever iets wat je één keer laat behandelen, in plaats van iets waar je je hele leven mee leeft.
